کاربر مهمان : Login
درخواست عضويت

هجرت حضرت محمد (ص) از مکه معظمه به مدینه منوره ، یکی از باعظمت ترین و مهمترین واقعيات در تاریخ بشریت بطور کل وتاریخ اسلام بطور خاص بشمار می رود. الله سبحانه وتعالی برای نجات مسلمانان از گزند ظلم وستم کفار وقریش و شروع مدنیت جدید برای سرور کائنات با کلام بر حق خود در قرآن عظیم الشأن سفر مهم ،استثنائی و سر نوشت ساز را هدایت می دهد. «به تحقیق آنانکه فرشته گان قبض ارواح ایشان را کردند، در حالتیکه بر خویشتن ستمگاربودند( بترک هجرت از دار حرب بدار اسلام و به تکثیرسوادکفار)فرشتگان به ایشان گفتند:شمادر چه حالی بودید؟گفتند:در سر زمین خویش بیچاره بودیم . گفتند: آیا زمین خدا فراخ نبود تا در آن هجرت میکردید؟ پس آن جماعت جای ایشان دوزخ است و چه بد جای است دوزخ مگر آنانکه به حقیقت بیچاره اند از مردان وزنان و کودکان هیچ تدبیری نمیتوانندو هیچ راه را نمی یابند ، دور نیست که خداوند آن جماعت را عفونمایدحقا که خداونددر گذرنده و آمرزنده است» ابعاد وسیع هجرت دروازه گشای جهانی فوق العاده مهم درزندگی بشرتاآخردنیابشمارمیرود .

هجرت کلمه عربی و در قرآن عظیم الشأن در هفده سوره ، ده سوره مدنی وهفت سوره مکی ذكر شده است.

علل هجرت

تلاش های متواتر بر قتل حضرت محمد (ص)، شهادت سمیه ،چهار میخ کشیدن بلال درریگزارهای سوزان ، انواع شکنجه های ظالمانه برمسلمانان ،قطع رابطه اجتماعی ،اقتصادی ،سیاسی ، خانوادگی ، ازدواج و ده ها مصیبت وبدبختی دیگر، شرایط زندگی رابرمسلمانان سخت ودشوار ساخته بود.

برای نجات ازین مصائب وبدبختی های کشنده وخانمانسوز، مسلمانان ضرورت واحتیاج به حرکت ، نهضت ،قیام ،مقاومت و چراغ هدایتی داشتند ؛ تا شب یلداظلمت وبدبختی رابه صبح درخشان و مدینه فاضله تبدیل نمایند . الله سبحانه وتعالی با هدایت هجرت به حضرت محمد (ص)و مسلمانان آن سعادت، خوشبختی ، موفقیت و پیروزی را نصیب گردانید.

اجتماع دارالندوه

پس از آن‏که اسلام در مدينه گسترش يافت، رسول اکرم(ص) از مسلمانان مکه خواست براي اين‏که آزار و اذيت بيشتري را متحمل نشوند از مکه مهاجرت کنند، اين افراد از آنجا که بيمناک بودند در صورت بيرون رفتن به صورت علني، مبادا قريش مانع آنان شوند، به آرامي و در نهان از مکه خارج شدند و جز اندکي از آنان در مکه باقي نماند.

پيامبر(ص) پس از هجرت يارانش، در شهر مکه در انتظار اجازه هجرت بود، خداوند او را به خواندن اين دعا رهنمون شد تا به خويشتن آرامش دهد: <وَقُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْکَ سُلْطاناً نَصِيراً».

تمام ياران مؤمن پيامبر، که با آن حضرت در مکه باقي ماندند به جز علي بن ابي‏طالب و ابوبکر، مورد ظلم و ستم قرار گرفته و به زندان افتادند.

وقتي قريش ديدند پيامبر از پيروان و ياران بسياري در مدينه برخوردار شده و کساني که در مکه به او گرويده‏اند نيز به سوي آنان در حرکتند و مي‏دانستند که پيامبر نيز خواه ناخواه به آنان مي‏پيوندد، لذا در <دارالندوه» گرد هم آمده و به مشورت پرداختند تا درباره آن حضرت تصميمي بگيرند: بعضي پيشنهاد کردند او را از سرزمين خود بيرون برانند و دسته‏اي ديگر به زنداني کردن او رأي دادند. و ابوجهل پيشنهاد قتل آن حضرت را داد، به گونه‏اي که قبيله او نتوانند از قاتلين وي انتقام‏جويي کنند، به اين طريق که از هر قبيله جواني چابک و سرشناس انتخاب کنند و به هر يک شمشيري بُرّنده بسپارند و آن‏گاه بر پيامبر هجوم برده و همه با هم با يک ضربت کار او را تمام کنند؛ زيرا اگر اين گونه عمل کنند، خون پيامبر ميان قبايل به هدر رفته و قبيله وي قادر نخواهد بود از همه آنها انتقام بگيرد، و بدين سان به گرفتن ديه‏اي که بدانان پرداخت شود راضي خواهندشد. همگي با پيشنهاد اخير موافقت کرده و سپس پراکنده شدند.

جبرئيل(ع) بر پيامبر نازل شد و وي را در جريان نقشه قوم او قرار داد و از او خواست آن شب را در بستر خويش نخوابد

نجات پيامبر(ص)

پاسي از شب گذشته بود که جوانان قريش در خانه پيامبر گرد آمده و منتظر بودند تا به‏خواب رود و او را به قتل رسانند، ولي آن‏گاه که پيامبر متوجه جايگاه آنان شد به علي بن ابي‏طالب(ع)(1) فرمود: در بستر من بخواب و رداي سبز حضرمي مرا بر خود بپوشان که گزندي به تو نخواهد رسيد، و به وي دستور داد تا امانتي که از مردم نزد آن حضرت بوده به صاحبانش برگرداند، چه اين‏که بسياري از مردم مکه به جهت صداقت و امانت‏داري آن حضرت، امانات خود را نزد او به وديعه گذاشته بودند.

پيامبر خدا(ص) از خانه خود بيرون رفت و خداوند وي را از ديدگان آنها نهان داشت و دشمنان متوجه حضرت نشدند. پيامبر(ص)آهنگ خانه ابوبکر نمود تا با هم مهاجرت کنند و تصميم گرفتند براي مخفي ماندن به غار ثور پناه ببرند.

ابوبکر قبل از حرکت به پسرش عبدالله گفت: فرداي آن روز به آنچه که مردم درباره آن‏دو مي‏گويند، گوش بسپارد و شبانگاه خبرها را به آنها برساند و از پسران عامربن فهيره خواست که گوسفندان او را در روز به چرا برده و هنگام شب آنها را به مسير غار بياورد تا از شير آنها بنوشند و آن‏گاه جهت احتياط همراه با پيامبر از در کوچکي که پشت ديوار خانه‏اش قرار داشت به سمت غار حرکت کردند و بدين سان رسول خدا(ص) از نقشه قتل، رهايي يافت و اين آيه شريفه در اين باره نازل گشت:

وَإِذ يَمْکُرُ بِکَ الَّذِينَ کَفَرُوا لِيُثْبِتُوکَ أَوْ يَقْتُلُوکَ أَوْ يُخْرِجُوکَ وَيَمْکُرُونَ وَيَمْکُرُ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الماکِرِينَ؛(2)

و آن‏گاه که کافران با تو از در مکر و حيله درآمدند تا تو را زنداني نموده يا بکشند و يا از شهر خارج کنند، آنان به حيله متوسل شدند و خدا نيز با آنان حيله نمود و مکر الهي برتر از آنان است.

در جستجوي پيامبر(ص)

با طلوعِ خورشيد، کفار قريش پي بردند که محمد(ص) از دست آنان بيرون رفته و کسي که در بستر او خوابيده علي بن ابي‏طالب(3) است. آنها به طور ناگهاني با اين قضيه روبه‏رو شده و مات و مبهوت گشتند، از اين رو اعلام کردند براي هر کسي که او را به آنان برگرداند، جايزه‏اي معادل يک‏صد شتر در نظر گرفته‏اند. انسان‏هاي آزمند و طمع‏کار در گوشه و کنار به جستجوي حضرت پرداختند، و سرانجام در تعقيب آن‏حضرت به بالاي کوهي، که او و همراهش در آن پناه گرفته بودند رسيده و از در غاري که آنها در آن مخفي شده بودند گذارشان افتاد، به نحوي که پاهايشان محاذي در غار بود، ولي به امر خدا آنها را نمي‏ديدند. ابوبکر به رسول خدا(ص) عرض کرد: اگر کسي از اينها به جاي پاي خود نگاه کند ما را مي‏بيند. پيامبر بدو پاسخ داد: <درباره دو نفري که سومي آنها خداست چگونه مي‏انديشي». وي به همراهش مي‏نگريست که اندوه و پريشاني از چهره‏اش نمايان بود، حضرت سعي کرد مقداري ناراحتي وي را کاهش دهد، همراهش گفت: به خدا من برخودم اندوهگين نيستم، ولي بيم از آن دارم که شما آسيبي ببيني. حضرت فرمود: <نترس و بيم نداشته باش؛ زيرا خدا با ماست»

و خداي سبحان در اين باره فرموده است:إِلّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ کَفَرُوا ثانِيَ اثْنَيْنِ إِذ هُما فِي الغارِ إِذ يَقُولُ لِصاحِبِهِ لا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنا فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَکِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْها وَجَعَلَ کَلِمَةَ الَّذِينَ کَفَرُوا السُّفْلي‏ وَکَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ العُلْيا وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَکِيمٌ؛(4)

اگر او را ياري نکنيد، خدا او راکمک خواهد کرد، آن‏گاه که کافران او را از مکه بيرون راندند و زماني که يکي از آن دو که در غار بودند، به همسفر خود گفت: اندوهگين مباش، به راستي که خداوند با ماست. خداوند آرامش خاطر بر او فرستاد و با لشکريان غيبي که شما آنها را نديديد او را ياري نمود و نداي کافران را پست و نداي خدا را مقام بلند و پر ارج قرار داد و خداوند قدرتمند و داناست.

رسول اکرم(ص) با همسفر خود سه روز در غار به سر بردند تا اين‏که قريش از يافتن آنها مأيوس شدند و سپس فرد راهنما دو مرکب برايشان آورده و از بيراهه‏اي در نواحي ساحلي، به سمت مدينه رهسپار گرديدند. هجرت پيامبر(ص) در ماه ربيع الاولِ سال سيزدهم بعثت صورت گرفت و در آن زمان پنجاه و سه سال از سن مبارک آن حضرت مي‏گذشت.

حفظ جان پيامبر(ص)

در بين افرادي که براي دستيابي به جايزه به جستجوي پيامبر پرداختند مردي به نام <سراقة بن مالک بن جعشم» بود که فردي از قريش به او اطلاع داده بود که سه نفر را با چشم خود ديده که به سمت مدينه در حرکتند.

سراقه مردي قوي هيکل و در شجاعت معروف بود، و بي‏آن‏که کسي در جريان قرار گيرد زره به تن کرد و بر مرکب خويش سوار شد و به تعقيب آن سه نفر پرداخت تا شايد محمد(ص) را بين آنان بيابد و به جايزه نايل شود.

ابوبکر سواري را غرق در سلاح ديد که به آنان نزديک مي‏شد، از اين صحنه به وحشت افتاد، ولي رسول اکرم(ص) با اطمينان به حرکت خود ادامه داد و پيوسته در دعا و نيايش بود و از تلاوت قرآن باز نمي‏ايستاد و در حالي که سراقه به سرعت به سوي آنان مي‏آمد، اسبش او را به زمين کوبيد، وي از جا برخاست و تلاش کرد مجدداً خود را به آنان برساند و آن‏گاه که خيلي نزديک رسيده بود، بار دوم نيز پاهاي اسب او تا زانو به زمين فرو رفت و سراقه را به جاي دور دستي پرتاب کرد که با سلاح خود درهم غلتيد. سراقه اين وضع را به فال بد گرفت و پي برد که در اين کار با شکست مواجه خواهد شد و با خود گفت: محمد(ص) دعوت خود را علني ساخته و پيروز خواهد شد. از اين رو از آنها امان خواست و از رسول خدا(ص) تقاضا کرد امان‏نامه‏اي برايش بنويسد تا نشانه‏اي ميان آنان باشد. پيامبر اکرم(ص) به عامر بن فهيره دستور داد تا امان‏نامه‏اي براي او نوشت و وي آن را گرفت و از همان راهي که آمده بود بازگشت. بعد از آن‏که سراقه از تعقيب پيامبر ناکام شد، کساني را که قصد تعقيب رسول‏خدا(ص) داشتند به اشتباه مي‏انداخت و بعد از آن‏که واقف شد پيامبر(ص) وارد مدينه شده است،ماجراي خود و پيامبر را براي مردم نقل کرد.

ورود به قبا

خبر هجرت نبي اکرم(ص) به گوش مردم مدينه رسيد و آنها هر روز صبح تا آفتاب سوزان ظهر منتظر مقدم آن حضرت مي‏ماندند و بعد از آن‏که در آن روز از تشريف‏فرمايي حضرت مأيوس مي‏شدند، به خانه‏هاي خود باز مي‏گشتند.

رسول خدا(ص) مدت هشت‏روز در بيابان سوزان راه پيمود تا به منطقه‏اي به نام <قبا» در شش ميلي مدينه رسيد و گروه زيادي از ياران حضرت به دليل بيمي که بر جان پيامبر از ناحيه دشمنان داشتند، مسلحانه به استقبال آن حضرت آمده بودند.

پيامبر اسلام(ص) بر بني عمرو بن عوف وارد شد و بيش از ده روز نزد آنان اقامت گزيد و در اين فاصله رسول خدا نخستين مسجد در اسلام را بنا کرد که به مسجد قبا معروف است، و قرآن به اين مسجد اشاره مي‏کند.

لَمَسْجِدٌ اُسِّسَ عَلَي التَّقْوي‏ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ رِجالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهِّرُواْ وَاللَّهُ يُحِبُّ المُطَّهِّرِينَ؛(5)

و مسجدي ک از روز نخست براساس تقوا بنا شد، سزاوارتر است که در آن به نماز بايستي. در آن مرداني وجود دارند که علاقه‏مندند پاک و پيراسته باشند و خداوند پاکان را دوست دارد.

و پيامبر اسلام با ياران خود در بناي اين مسجد تشريک مساعي داشت.

سخنراني پيامبر(ص)

رسول گرامي اسلام(ص) سپس در روز جمعه در حالي که يارانش پيرامون وي گرد آمده بودند قبا را به قصد مدينه ترک گفت و هنگام ظهر بدان‏جا رسيد و درمحل سکونت بني‏سالم بن‏عوف در منطقه‏اي به نام <رانوانا» نزول اجلال فرمود و نماز جمعه را در آنجا اقامه کرد و براي مردم چنين خطبه خواند:

<حمد و سپاس خدا را سزد، او را سپاس مي‏گويم و از او درخواست کمک و ياري دارم، به آمرزش او اميد بسته و از او هدايت مي‏طلبم، ايمان بدو آورده و به وي کفر نمي‏ورزم. با هرکس که به انکار او برخيزد دشمني خواهم کرد و گواهي مي‏دهم که جز خداي يگانه معبودي نيست و محمد بنده و فرستاده اوست که او را در برهه‏اي از آمدن پيامبران، و وجود اندکِ علم و دانش و گمراهي مردم، در گذشت زمان ونزديکي رستخيز، با مشعل هدايت و نور و پندواندرز به سوي مردم فرستاد. کسي که از خدا و رسول او پيروي کند، هدايت و کسي که نافرماني آنان کند منحرف گرديده و به گمراهي سختي دچار گشته است. شما را به تقواي الهي سفارش مي‏کنم؛ زيرا برترين چيزي که مسلماني آن را به مسلمان ديگر سفارش کند، تشويق و ترغيب او به آخرت و سفارش به تقواي الهي است. از آنچه خدا شما را بر حذر داشته پرهيز نماييد که پند و نصيحتي بهتر از اين وجود ندارد، تقوا براي آن کس که از خدا بيم داشته باشد، ياري راستين براي دستيابي به سعادت آخرت است. کسي که کارهاي نهان و آشکار خويش را طبق فرموده خداوند و به خاطر او انجام دهد، در دنيا سبب نيکنامي او شده و در آخرت آن‏گاه که هرکس نياز

به اعمال پيش فرستاده خويش دارد، ذخيره پس ازمرگ اوخواهد بود و اگر کارهايش غير از اين باشد آرزومند است کاش آن را انجام نداده بود. خداي سبحان شما را از خود برحذر مي‏دارد و او به بندگانش مهربان است، سخنش راست و وعده‏اش تخلف‏ناپذير است. خداوند مي‏فرمايد: <ما يُبَدَّلُ القَوْلُ لَدَيَّ وَما أَنَا بِظَلّامٍ لِلْعَبِيدِ». در امور دنيا و آخرت و آشکار و نهان از خداي خويش بيمناک باشيد؛ زيرا: <وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يُکَفِّرْ عَنْهُ سَيِّئاتِهِ وَيُعْظِمْ لَهُ أَجْراً»؛ <وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظِيماً». تقواي الهي انسان را از ناخرسندي و کيفر و خشم خداوند مصون مي‏دارد و موجب سرافرازي و خشنودي پروردگار و بالابردن مقام و منزلت شخص مي‏گردد.

[از آنچه خدا به شما داده‏] بهره‏مند شويد و در دستورات الهي کوتاهي نورزيد، خداوند کتاب خود را به شما آموخته و راه خويش را ارائه داده است تا راستگويان را از دروغگويان باز شناسد، همان گونه که خداوند به شمإ؛ه‏ه احسان نموده، شما نيز نيکي و احسان کنيد و با دشمنانش دشمني و در راه او به نحوي بايسته مبارزه و پيکار نماييد. او شما را برگزيد و مسلمانتان ناميد تا هر کسي به هلاکت مي‏رسد و يا زنده مي‏ماند، با دليل و برهان باشد. قدرت از آن خداست. خدا را بسيار ياد کنيد و براي پس از مرگ، عمل نيک انجام دهيد، چه اين‏که اگر کسي ارتباط ميان خود و خدا را سامان بخشد، خداوند بين او و مردم را اصلاح مي‏کند، چون حاکم بر مردم، خداست، نه اين‏که مردم بر او حاکمند، اومالک مردم است، نه مردم مالک اويند، هيچ گونه قدرت و تواني جز از ناحيه خداوند بزرگ وجود ندارد.»(6)

پيامبر(ص) در مدينه

رسول اکرم(ص) پس از به جا آوردن نماز جمعه، به مسير خود ادامه داد تا به مدينه رسيد و مردم شهر براي استقبال آن حضرت از شهر بيرون آمده و اين شعار را سر مي‏دادند: <الله‏اکبر، جاء رسول الله، الله اکبر، جاء محمد» و زنان وکودکان نيز براي گفتن خيرمقدم به آن بزرگوار اين سرود را مي‏خواندند:

طلع البدر علينا وجب الشکر علينا

من ثنيات الوداع ما دعا للَّه داع

آن روز، روزي سرشار از شادي و سرور بود که مدينه مانند آن را در تاريخ خود سراغ نداشت و از سويي هر يک ازمردم علاقه‏مند بودند حضرت در خانه آنها حضور يابد، ولي پيامبر(ص) مهار شتر را رها ساخت تا هر کجا خواهد برود، و به انبوه جمعيت مشتاقي که پيرامون وي حلقه زده بودند فرمود: شتر را رها کنيد؛ زيرا مأموريت دارد؛ يعني هرکجا که شترِ پيامبر زانو بزند، حضرت در همان‏جا اُطراق خواهد کرد. شتر به راه خود ادامه داده تا به منطقه <مربد(7)» مقابل خانه ابوايوب انصاري رسيد، و در آنجا خوابيد. زمين <مربد» متعلق به دو نوجوان يتيم بود و رسول خدا(ص) آن را از وليّ آنها خريداري کرد و در آن مسجدي راکه امروزه به حرم نبوي شريف معروف است بناکرد (ساختمان اين مسجد تاکنون چندين بار تجديد بنا گرديده است). تا زماني که مسجد پيامبر(ص) بنا گرديد و خانه‏اش در جوار آن ساخته شد، آن حضرت در خانه ابوايوب انصاري اجلال نزول فرمود.

شخص پيامبر در ساختن مسجد کمک مي‏کرد تا مسلمانان را به کار تشويق نمايد. مهاجر و انصار نيز در ساختن مسجد تشريک مساعي داشته و به بناي آن ادامه دادند. پيامبر(ص) شخصاً همراه مسلمانان سنگ بنا را حمل مي‏کرد و مي‏فرمود:اللهمّ لا عيش الّا عيش الآخرة-فاغفر الأنصار و المهاجرة؛

بار خدايا، زندگي جز زندگي آخرت نيست، پس انصار و مهاجرين را ببخشا.

رسول خدا(ص) خانه خويش را متصل به مسجد بنا کرد و در آن سکونت گزيد.

و آن‏گاه که پيامبر(ص) در مدينه استقرار يافت در پي اعضاي خانواده‏اش که در مکه بودند فرستاد(8). عبدالله بن‏ابوبکر نيز همراه خانواده پدر با آنان ازمکه خارج شد، ولي مشرکين مکه برخي از مسلمانان مستضعف را از مهاجرت باز داشته و آنها را به زندان افکندند و مورد آزار و اذيت و شکنجه قرار دادند.

پيمان برادري

تاريخ دعوت اسلام در مدينه با دوره‏هاي جديدي، همانند دوران ارشاد و هدايت، دوران نظم و انضباط و دوران پيروزي آغاز گرديد.

در ابتداي هجرت در شهر مدينه، قبايل گوناگوني سکونت داشتند. نخستين گروه آنان کساني بودند که دعوت پيامبر اکرم(ص) را پذيرا گشته و به رسالت وي ايمان آورده بودند، و پيامبر آنها را انصار ناميد. دسته ديگر مهاجراني بودند که از مکه به مدينه گريخته بودند و دسته سوم؛ يهوديان را تشکيل مي‏دادند و سرانجام بت‏پرستاني که هم چنان بر شرک به خدا باقي ماندند، و با وجود اين تعددِ قبايل، ميان مردم اصيل مدينه، کينه‏هاي ديرينه و ريشه‏داري وجود داشت که در بسياري موارد، آتش جنگ را ميان آنان شعله‏ور ساخته بود و ناگزير، اين وضعيت، تدبيري اساسي مي‏طلبيد که به اختلافات گوناگون اين جامعه از هم پاشيده پايان دهد.

نخستين گامي که رسول اکرم(ص) در اين زمينه برداشت، چاره‏انديشي در امر گذران زندگي اين مهاجران بود، چه اين‏که بيشتر آنان در خلال اقامت خود در مکه، از زندگي مناسب و مرفهي برخوردار بودند، ولي براي حفظ دين خود ناگزير شدند ثروت و دارايي خويش را رها سازند.

راه‏حلّي که رسول خدا(ص) انجام داد، پيمان(9) برادري ميان انصار و مهاجرين بود، لذا بدان‏ها فرمود: <براي خدا، هر دو تن از شما با يکديگر برادر باشيد». اين برادري در دين به اين سبب بود که آنها به کمک يکديگر شتافته و در مشکلات زندگي، دست ياري به هم بدهند و همان گونه که برادران نسبي(10) از يکديگر ارث مي‏برند، اين برادران نيز از يکديگر ارث ببرند. هر يک از انصار، برادر مهاجر خويش را به خانه خود راه داد و به‏گونه‏اي شگفت‏انگيز از وي پذيرايي به عمل آورد از جمله: وقتي عبدالرحمان عوف به مدينه آمد، رسول خدا(ص) ميان او و سعدبن ربيع انصاري پيمان برادري بست. سعد به او گفت: اي برادر، من بيش از همه مردم مدينه مال و ثروت دارم، اينک نيمي از آن مربوط به تو باشد و داراي دو همسر هستم، هر کدام را که بپسندي با طلاق از او جدا مي‏شوم تا به ازدواج تو در آيد. عبدالرحمان گفت: خداوند به تو و خانواده و اموالت خير و برکت دهد، مرا به بازار راهنمايي کن، وي به بازار رفت و به داد و ستد پرداخت و بهره فراواني برد و وضع زندگي او بسيار مناسب شد و زني از انصار را به ازدواج خويش در آورد.

خداي متعال با اين فرموده، انصار را به جهت برخورد بسيار شايسته آنان با برادران مهاجر خود مورد ستايش قرار داده است:

وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدّارَ وَالإِيمانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حاجَةً مِمّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلي‏ أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِکَ هُمُ المُفْلِحُونَ؛a= "#021">(11)

انصار که قبل از مهاجرين مدينه را خانه ايمان گردانيدند، مهاجريني را که به سوي آنان مي‏آيند دوست مي‏دارند، و در دل خود هيچ نيازي نسبت به آنها نمي‏يابند، مهاجران را بر خويش مقدم مي‏داشتند، هر چند خود نيازمند چيزي بودند و کساني که نفسشان از بخل نگاه داشته شود، آنها رستگارانند.

همان‏گونه که خداوند با اين فرموده، انصار و مهاجرين را با هم به برترين چيزي که نفس بدان علاقه‏مند است مژده داده است:

وَالسّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ المُهاجِرِينَ وَالأَنْصارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنّاتٍ تَجْرِي تَحْتَها الأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً ذلِکَ الفَوْزُ العَظِيمُ؛

آن دسته از مهاجرين و انصار که سبقت به ايمان گرفتند و آنان که به نکويي از آنها پيروي کردند، خداوند از همه آنها خشنود است و آنها از خدا، و براي آنها بهشتي که از زير درختانش نهرهاي آب جاري است برايشان مهيا کرده است و براي هميشه در آنجا جاودان خواهند ماند و اين همان رستگاري بزرگ است.

پيامبر اسلام(ص) با اين پيمان برادري ديني، دل‏ها را به يکديگر نزديک نمود و وضعيت زندگي مهاجرانِ مستمند را سر و سامان بخشيد و اين يکي از جالب‏ترين مظاهر مسؤوليت اجتماعي است که اسلام آن را به جهت سازش طبقاتي و تحکيم پيوند و همبستگي، در دل پيروان خود رسوخ داده است.

پس از آن رسول اکرم(ص) با يهود پيمان بست و عهدنامه مشروحي ميان آنان و مهاجر و انصار نگاشت که در آن بر حفظ وحدت مسلمانان و يک‏پارچگي آنها و حرمت جان و مال يکديگر و حرمت مدينه تأکيد شده بود، يهوديان در اين پيمان نامه قرارداد کرده بودند که هريک از دو طرف بر دين و آيين خود باقي بمانند و اگر بحث و مشاجره‏اي بين طرفين به‏وجود آمد که موجب به هم خوردن پيمان نامه شد، قضاوت و داوري به خداي عزّوجّل و رسول او حضرت محمد(ص) سپرده شود.

با انعقاد اين پيمان نامه و عقد برادري ميان مسلمانان، وضعيت مدينه آرام گرفت و مسلمانان بي‏آن‏که فتنه و آشوب و اذيت و آزاري آنها را تهديد کند، با آرامش خاطر به انجام دستورات دين خود پرداختند.

پي نوشت:

1- اين عمل علي بن ابي‏طالب(ع) نهايت فداکاري و اخلاص وي را به پيامبر مي‏رساند. او جان خود را در راه نجات جان پيامبر به خطر انداخت.

2- انفال (8) آيه 30.

3- مؤلف از ماجراي خوابيدن علي(ع) در بستر پيامبر(ص) (ليلة المبيت) به سادگي گذشته، در صورتي که بزرگاني چون يعقوبي از اهل‏سنت در اين زمينه داد سخن داده‏اند. وي در کتاب خود مي گويد: خداوند در آن شب به جبرئيل و ميکائيل وحي کرد که يکي از شما دو تن را محکوم به مرگ کردم. کدام‏يک حاضر است در راه رفيقش از جان خود بگذرد. هر دو فرشته، زندگي را برگزيدند. خداوند بدانان فرمود: چرا مانند علي بن‏ابي‏طالب نبوديد؟ زيرا من ميان او و محمد برادري ايجاد کرده و عمر يکي از آن دو را بيشتر قرار دادم و علي مرگ را برگزيد، تا محمد زنده بماند - هم اکنون شما به زمين فرود آييد و او را از دشمنانش حفظ کنيد. آن دو فرمان الهي را انجام دادند و بالاي سر و پايين پاي علي(ع) نشستند. جبرئيل مي‏گفت: <بخٍ‏ّ بخٍ‏ّ يابن‏ابي‏طالب مَن مثلک، يباهي الله بک ملائکته؛ مرحبا بر تو اي پسر ابوطالب چه کسي مانند توست؟ خدا به واسطه تو بر فرشتگان مباهات مي کند». المستدرک علي الصحيحين، ج‏3، ص‏5. <ج».

4- توبه (9) آيه 40.

5- توبه (9) آيه 108.

6- ابن اثير، البدايه و النهايه و تاريخ طبري.

7- محل خشک کردن خرما.

8- کسي که از ناحيه رسول خدا(ص) مأموريت يافت، فَواطِم، يعني فاطمه دخت پيامبر، فاطمه بنت اسد، فاطمه دختر زبير و مسلماناني را که تا آن روز موفق به مهاجرت نشده بودند همراه بياورد، اميرالمؤمنين علي(ع) بود. <ج».

9- مؤلف براي مهيا کردن زمينه‏هاي بعدي در مباحث تاريخي، به ويژه بيعت علي(ع) از بيان واقعيت اخوت پيامبر(ص) با علي(ع) طفره رفته است. در اين زمينه رسول خدا(ص) فرمود: <تَاخوا في الله أخوين أخوين؛ در راه خدا دوتا دوتا با هم برادري کنيد» و سپس ميان ياران خود ايستاد و دست علي(ع) را گرفت و فرمود: <اين هم برادر من است». سيره ابن هشام، بخش نخست، ص‏501. <ج».

10- اين ارث بردن تا زمان نزول آيه شريفه <أولوا الأرحام بعضهم أولي ببعض» ادامه داشت و پس از آن ميراث، به نزديکاني که قرآن بدانان تصريح کرده است منتقل گرديد.

11- حشر (59 ) آيه 9.

نويسنده:فاطمه محقق

 درباره ما      ارتباط با ما

تعداد بازديد: powered by GTIT